बीपीको विचारबाट विचलित कांग्रेसको अबको बाटो !

नेपाली कांग्रेस नेपालको राजनीतिक इतिहासमा एउटा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको राजनीतिक दल हो। यसको इतिहास केवल एउटा पार्टीको गठन, सत्ता सञ्चालन र निर्वाचनको सफलतासँग मात्र जोडिएको छैन; यो नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलन, नागरिक स्वतन्त्रताको सङ्घर्ष र राजनीतिक परिवर्तनको यात्रासँग पनि अभिन्न रूपमा जोडिएको छ।

नेपाली कांग्रेसको स्थापनाकालीन आदर्श राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवाद हुन्। यी आदर्शलाई राजनीतिक जीवनमा स्थापित गर्न विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला अर्थात् बीपीको योगदान विशेष महत्त्वपूर्ण छ। उहाँले राजनीतिलाई सत्ता प्राप्तिको माध्यमका रूपमा मात्र नभई नागरिकको स्वतन्त्रता, सम्मान र आर्थिक सामाजिक न्याय प्राप्त गर्ने साधनका रूपमा हेर्नुभयो।

तर आज कांग्रेसको राजनीतिक अवस्था, नेतृत्वको कार्यशैली, आन्तरिक विवाद र जनतामा देखिएको निराशाबारे विभिन्न प्रश्न उठिरहेका छन्। पार्टीले आफ्नो ऐतिहासिक विरासतअनुसारको भूमिका निर्वाह गर्न सकेको छ कि छैन भन्ने बहस पनि भइरहेको छ।

यस परिस्थितिमा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ—के नेपाली कांग्रेस आफ्नो स्थापनाकालीन विचार र आदर्शबाट टाढिँदै गएको हो? यदि हो भने, त्यसको पुनर्जागरणको बाटो के हुन सक्छ?

अबको दिनमा “बदलिएको कांग्रेस हो र बद्ल्छौ देश “भन्ने नारा साच्चै यथार्तको धरातलमा रहेको भए बर्तमान अवस्थाको समीक्षा गर्दा बीपीको विचार र पार्टीको व्यावहारिक राजनीतिबीचको सम्बन्धलाई केन्द्रमा राख्न आवश्यक छ। तर समस्याको सम्पूर्ण कारण एउटै हो भनेर निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा विचार, नेतृत्व, संगठन र शासन सञ्चालनका पक्षलाई समग्रतामा विश्लेषण गर्नु उचित हुन्छ।

१. बीपीको विचार : कांग्रेसको वैचारिक आधार :

बीपी कोइरालाको राजनीतिक चिन्तनलाई मुख्यतः राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादको सम्बन्धबाट बुझ्न सकिन्छ।उहाँका लागि राष्ट्रियता जनताको भावनासँग जोडिएको विषय थियो। देशका विभिन्न भूगोल, भाषा, संस्कृति र सामाजिक पृष्ठभूमिका नागरिकले राज्यप्रति अपनत्व महसुस गर्न सक्नुपर्छ। नागरिकले आफूलाई राज्यको सम्मानित र अधिकारसम्पन्न सदस्यका रूपमा अनुभूत गर्न नसके राष्ट्रियताको भावना पनि कमजोर हुन सक्छ।

त्यसैगरी, बीपी लोकतन्त्रलाई केवल निर्वाचनमा सीमित व्यवस्था मान्नुहुन्नथ्यो। लोकतन्त्रको वास्तविक अर्थ नागरिक स्वतन्त्रता, राजनीतिक अधिकार, विधिको शासन र जनताप्रति उत्तरदायी शासन व्यवस्थासँग जोडिन्छ।

उहाँको समाजवादको अवधारणामा आर्थिक तथा सामाजिक न्यायको महत्त्वपूर्ण स्थान थियो। राजनीतिक स्वतन्त्रता कायम राख्दै आर्थिक असमानता घटाउने, गरिब तथा विपन्न नागरिकको जीवनस्तर सुधार्ने र सबैलाई सम्मानपूर्वक बाँच्ने अवसर उपलब्ध गराउने उद्देश्य यस विचारको केन्द्रमा थियो।

नेपाली कांग्रेसले आज पनि आफ्नो आधिकारिक सिद्धान्तमा राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई मूल आदर्शका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। त्यसैले प्रश्न पार्टीको घोषणापत्रमा यी शब्द छन् कि छैनन् भन्ने होइन; ती आदर्श पार्टीको निर्णय, नेतृत्वको व्यवहार र जनताले अनुभव गर्ने परिणाममा कति प्रतिबिम्बित भएका छन् भन्ने हो।बीपीको विचारलाई पुनःस्थापित गर्ने बहसको वास्तविक सुरुवात यहीँबाट हुनुपर्छ।

२. विचारको विरासत र व्यवहारको अन्तर :

कुनै पनि राजनीतिक दलको पहिचान उसले आफ्नो इतिहासबारे के भन्छ भन्ने कुराले मात्र निर्धारण हुँदैन। उसले वर्तमानमा के गर्छ भन्ने कुराले पनि निर्धारण गर्छ। कांग्रेसले लोकतन्त्रको कुरा गर्छ भने पार्टीभित्र पनि लोकतान्त्रिक अभ्यास बलियो हुनुपर्छ। समाजवादको कुरा गर्छ भने विपन्न नागरिकको जीवनस्तर सुधार्ने नीतिमा प्राथमिकता दिनुपर्छ। राष्ट्रियताको कुरा गर्छ भने सबै नागरिकले राज्यप्रति अपनत्व महसुस गर्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।

तर जब राजनीतिक बहसमा सिद्धान्तभन्दा पद, नीतिभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थ र जनताको समस्याभन्दा नेताहरूबीचको शक्ति संघर्ष बढी हावी भएको अनुभूति हुन्छ, तब राजनीतिक दलको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो।किनकी आज काङग्रेश पनि यी प्रश्न बाट अछ्त रहन सक्दैन। यहाँ कांग्रेसका सबै नेता वा सबै निर्णयलाई एउटै दृष्टिले हेर्नु उचित हुँदैन। पार्टीको इतिहासमा विभिन्न नेताले विभिन्न कालखण्डमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। कतिपय राजनीतिक निर्णय तत्कालीन परिस्थितिका कारण पनि प्रभावित भएका हुन सक्छन्।

तथापि, ऐतिहासिक योगदानलाई वर्तमान कमजोरीको समीक्षा नगर्ने छुटका रूपमा प्रयोग गर्न मिल्दैन। इतिहास गौरव गर्ने विषय हो, तर वर्तमानको जिम्मेवारीबाट उम्किने आधार होइन। कांग्रेसले आफ्नो विगतको सम्मान गर्दै वर्तमानको इमानदार समीक्षा गर्न सक्नुपर्छ। यही नै वैचारिक परिपक्वताको परिचय हुनेछ।

३. सत्ता राजनीति कि सिद्धान्तको राजनीति ?

संसदीय लोकतन्त्रमा सरकार गठन गर्नु, सरकारमा सहभागी हुनु र निर्वाचनमार्फत जनमत प्राप्त गर्ने प्रयास गर्नु राजनीतिक दलको स्वाभाविक कार्य हो। सत्ता आफैँमा गलत होइन। लोकतान्त्रिक सिद्धान्तअनुसार सत्ता प्रयोग गरेर जनताको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु नै राजनीतिको उद्देश्य हुनुपर्छ।

समस्या त्यतिबेला उत्पन्न हुन्छ, जब सत्ता प्राप्ति नै राजनीतिको अन्तिम लक्ष्य बन्न पुग्छ। सरकारमा सहभागी हुँदा जनताले के पाए? पार्टीले आफ्नो घोषणापत्रअनुसार के काम गर्‍यो? शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सुशासनमा के सुधार आयो? नागरिकले राज्यबाट पाउने सेवामा कस्तो परिवर्तन भयो? राजनीतिक मूल्याङ्कनका आधार यस्ता प्रश्न हुनुपर्छ।

यदि राजनीतिक दलका निर्णयहरू बारम्बार पद बाँडफाँट, नेतृत्वको व्यक्तिगत स्वार्थ वा तत्कालीन शक्ति सन्तुलनका आधारमा भएको देखिन्छ भने त्यसले पार्टीको दीर्घकालीन पहिचानलाई कमजोर बनाउन सक्छ। कांग्रेसले अब स्पष्ट गर्नुपर्छ—उसको सत्ता राजनीति कुन सिद्धान्त र सार्वजनिक उद्देश्यबाट निर्देशित हुन्छ? सरकारमा जाने वा नजाने निर्णयभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा सरकारमा जाँदा कुन नीति लागू गरिन्छ र जनताप्रति कस्तो प्रतिबद्धता पूरा गरिन्छ भन्ने हो।

४. गुटबन्दी र आन्तरिक लोकतन्त्रको प्रश्न :

लोकतान्त्रिक पार्टीमा विचारको विविधता स्वाभाविक हुन्छ। विभिन्न नेताका फरक दृष्टिकोण हुन सक्छन्। नीतिगत असहमति र नेतृत्वका विकल्पहरू पनि लोकतान्त्रिक अभ्यासकै अङ्ग हुन्। तर विचारको विविधता र स्वार्थमा आधारित गुटबन्दी एउटै कुरा होइनन्।

जब पार्टीभित्रको प्रतिस्पर्धा नीतिगत बहसभन्दा व्यक्तिगत शक्ति सन्तुलनमा केन्द्रित हुन्छ, संगठनात्मक क्षमता प्रभावित हुन सक्छ। कार्यकर्ताको मूल्याङ्कन योगदान र योग्यताभन्दा समूहगत निकटताका आधारमा हुने अवस्था आयो भने पार्टीप्रतिको भरोसा कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले कांग्रेसले पार्टीभित्रको लोकतन्त्रलाई व्यवहारमा बलियो बनाउनुपर्छ।

पार्टीको अधिवेशन, पारदर्शी उम्मेदवार छनोट, विधानको निष्पक्ष कार्यान्वयन, निर्णय प्रक्रियामा तल्लो तहका कार्यकर्ताको सहभागिता र नेतृत्वको जवाफदेहिता सुनिश्चित गरिनुपर्छ। पार्टीको नेतृत्वलाई प्रश्न गर्नु पार्टीविरोधी गतिविधि होइन। स्वस्थ आलोचना र वैचारिक बहसले नै संगठनलाई सुधार गर्न सहयोग पुर्‍याउँछन्।बीपीको लोकतान्त्रिक आदर्शलाई सम्मान गर्ने हो भने कांग्रेसले आफ्नो आन्तरिक जीवनमा पनि असहमतिको सम्मान गर्न सक्नुपर्छ।

५. समाजवादलाई भाषणबाट व्यवहारमा उतार्ने चुनौती :

बीपीको समाजवादलाई पुनःस्थापित गर्ने कुरा गर्दा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष आर्थिक तथा सामाजिक न्याय हो। समाजवादको चर्चा गर्दा गरिब, किसान, मजदुर, श्रमिक, सीमान्तकृत समुदाय र अवसरबाट वञ्चित नागरिकको जीवनमा कस्तो परिवर्तन ल्याउने भन्ने प्रश्नलाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ।

आज नेपालले बेरोजगारी, वैदेशिक रोजगारीमा निर्भरता, कृषि क्षेत्रका चुनौती, सार्वजनिक शिक्षाको गुणस्तर, स्वास्थ्य सेवामा असमान पहुँच र आर्थिक अवसरको वितरणजस्ता विषयमा प्रभावकारी समाधान खोजिरहेको छ। यस्ता समस्याको समाधानका लागि कांग्रेसले स्पष्ट र मापन गर्न सकिने कार्यक्रम प्रस्तुत गर्नुपर्छ।

किसानलाई उत्पादनको उचित मूल्य कसरी उपलब्ध गराउने? युवालाई स्वदेशमै सम्मानजनक रोजगारी कसरी सिर्जना गर्ने? सार्वजनिक विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थाको गुणस्तर कसरी सुधार गर्ने? साना उद्यमीलाई सहज वातावरण कसरी उपलब्ध गराउने? सामाजिक सुरक्षालाई दिगो र प्रभावकारी कसरी बनाउने ?

यी प्रश्नका व्यावहारिक जवाफ दिन सके मात्र लोकतान्त्रिक समाजवाद नागरिकको जीवनसँग जोडिन सक्छ। समाजवादको अर्थ निजी उद्यम वा बजारलाई पूर्णतः अस्वीकार गर्नु होइन। लोकतान्त्रिक समाजवादी दृष्टिकोणले सार्वजनिक हित, आर्थिक अवसर, सामाजिक सुरक्षा र निजी क्षेत्रको उत्पादनशील भूमिकाबीच सन्तुलन खोज्न सक्छ। कांग्रेसले आफ्नो आर्थिक नीतिलाई यही सन्तुलन, सामाजिक न्याय र अवसरको समानताका आधारमा स्पष्ट बनाउन आवश्यक छ।

६. भ्रष्टाचार र जवाफदेहिताप्रति स्पष्ट दृष्टिकोण :

कुनै पनि राजनीतिक दलको विश्वसनीयता उसको नेतृत्वले सार्वजनिक जिम्मेवारी कसरी निर्वाह गर्छ भन्ने कुरासँग जोडिएको हुन्छ। भ्रष्टाचार नियन्त्रणका विषयमा भाषण गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। पारदर्शिता, निष्पक्ष छानबिन र कानुनी जवाफदेहितालाई व्यवहारमा लागू गर्नुपर्छ।

कांग्रेसले आफ्ना नेता वा सार्वजनिक पदमा रहेका प्रतिनिधिसँग सम्बन्धित गम्भीर आरोपका विषयमा पनि निष्पक्ष छानबिनलाई सहयोग गर्ने स्पष्ट मान्यता स्थापित गर्नुपर्छ। आरोप लाग्नु र दोष प्रमाणित हुनु फरक कुरा हुन्। त्यसैले कानुनी प्रक्रिया र निष्पक्षताको सम्मान गर्दै जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

पार्टीको आर्थिक कारोबार पारदर्शी बनाउने, नियमित लेखापरीक्षण सार्वजनिक गर्ने, सार्वजनिक पदमा रहेका प्रतिनिधिको स्वार्थको द्वन्द्व व्यवस्थापन गर्ने र अनियमितता प्रमाणित भएमा विधान तथा कानुनअनुसार कारबाही गर्ने व्यवस्था प्रभावकारी हुनुपर्छ।

कानुन सबैका लागि समान हुनुपर्छ भन्ने मान्यता पार्टीभित्रैबाट कार्यान्वयन हुन सके त्यसले राजनीतिक संस्कारमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। जनताको विश्वास भाषणबाट मात्र प्राप्त हुँदैन। त्यो व्यवहार, पारदर्शिता र जिम्मेवारीबाट आर्जन गर्नुपर्छ।

७. युवा पुस्तासँग कांग्रेसको सम्बन्ध : 

कुनै पनि राजनीतिक दलको भविष्य नयाँ पुस्तासँगको सम्बन्धमा पनि निर्भर हुन्छ। आजका युवाको अपेक्षा विगतका पुस्ताको भन्दा फरक हुन सक्छ। उनीहरू रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा, उद्यमशीलता, प्रविधि, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र निष्पक्ष अवसर चाहन्छन्।

इतिहासमा पार्टीले के योगदान गर्‍यो भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण छ। तर आजको पुस्ताले पार्टीले भविष्यका लागि के योजना बनाएको छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रूपमा उठाउँछ। कांग्रेसले युवालाई केवल चुनावी प्रचार वा भीड जुटाउने माध्यमका रूपमा होइन, नीति निर्माण र नेतृत्व विकासका सक्रिय सहभागीका रूपमा लिनुपर्छ।पार्टीभित्र युवा नेतृत्वको विकास, विशेषज्ञताको सम्मान, नयाँ विचारको प्रवेश र जिम्मेवारी हस्तान्तरणको स्पष्ट प्रक्रिया आवश्यक छ।

युवा सहभागिता बढाउनु भनेको पुरानो पुस्ताको अनुभवलाई अस्वीकार गर्नु होइन। बरु अनुभव र नयाँ सोचलाई एकै ठाउँमा जोडेर संगठनलाई गतिशील बनाउनु हो । बीपीको विचारलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय पनि यही हो—इतिहास सुनाउने मात्र होइन, भविष्य निर्माणको जिम्मेवारी पनि सँगै बाँड्ने।

८. प्रवासी नेपाली र राष्ट्रिय विकास : 

आज ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली नागरिक विभिन्न देशमा बसोबास, अध्ययन र रोजगारी गरिरहेका छन्। उनीहरूले देशको अर्थतन्त्र, परिवारको जीवनस्तर र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा विभिन्न किसिमले योगदान गरिरहेका छन्। विदेशमा रहेका नेपालीसँग आर्थिक स्रोत मात्र छैन; उनीहरूसँग सीप, प्रविधि, उद्यमशीलताको अनुभव र अन्तर्राष्ट्रिय कार्यसंस्कृतिको ज्ञान पनि छ।

कांग्रेसले राष्ट्रियतालाई नागरिकको अपनत्व र सहभागितासँग जोडेर हेर्ने हो भने प्रवासी नेपालीलाई नेपालको विकाससँग जोड्ने प्रभावकारी नीति आवश्यक हुन्छ। वैदेशिक रोजगारीमा रहेका श्रमिकको सुरक्षा, विदेशमा आर्जित सीपको उपयोग, नेपालमा लगानी गर्ने वातावरण, फर्किएका युवाको पुनःस्थापना र विदेशमा रहेका नेपालीको कानुनी तथा राजनीतिक सहभागिताजस्ता विषयमा स्पष्ट कार्यक्रम बनाउनुपर्छ।

प्रवासी नेपालीलाई केवल आर्थिक योगदान गर्ने व्यक्तिका रूपमा होइन, राष्ट्रिय विकासका साझेदारका रूपमा सम्मान गर्नुपर्छ। यसले राष्ट्रियताको भावनालाई व्यवहारसँग जोड्न सहयोग गर्न सक्छ।

९. कांग्रेसको पुनर्जागरणका लागि अबको कार्यदिशा :

कांग्रेसले आफ्नो राजनीतिक विश्वसनीयता पुनःनिर्माण गर्न चाहन्छ भने सुधारको प्रक्रिया स्पष्ट, व्यावहारिक र मापन गर्न सकिने हुनुपर्छ।

यसका लागि निम्न कार्यदिशा उपयोगी हुन सक्छन्।

पहिलो : वैचारिक समीक्षा :

बीपीको राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादसम्बन्धी विचारको अध्ययन गर्दै वर्तमान नेपालको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक आवश्यकतासँग जोडिएको स्पष्ट नीतिगत दस्तावेज तयार गर्ने।

दोस्रो : संगठनात्मक सुधार :

पार्टीको विधान कार्यान्वयन, आन्तरिक निर्वाचनको विश्वसनीयता, पारदर्शी उम्मेदवार छनोट र तल्लो तहका कार्यकर्ताको सहभागिता सुनिश्चित गर्ने।

तेस्रो : जवाफदेहिताको व्यवस्था :

पार्टीको आर्थिक कारोबार, सार्वजनिक प्रतिबद्धता र सरकारमा सहभागी हुँदा गरिएका कामको नियमित समीक्षा तथा सार्वजनिक प्रतिवेदनको व्यवस्था गर्ने।

चौथो : जनजीविकासँग जोडिएका कार्यक्रम :

रोजगारी, कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य, उद्यमशीलता र सामाजिक सुरक्षाका क्षेत्रमा स्पष्ट लक्ष्यसहित कार्यक्रम प्रस्तुत गर्ने।

पाँचौँ : नेतृत्व विकास :

योग्यता, योगदान, इमानदारी र कार्यक्षमताका आधारमा नयाँ नेतृत्व विकास गर्ने तथा अनुभव र पुस्तान्तरणबीच सन्तुलन कायम गर्ने।

छैटौँ : जनतासँग निरन्तर संवाद :

निर्वाचनका बेला मात्र जनतामाझ जाने प्रवृत्तिलाई बदल्दै नागरिकका समस्या सुन्ने, सुझाव लिने र प्रतिबद्धताको प्रगति सार्वजनिक गर्ने संस्कार विकास गर्ने।

यी सुधारको सफलता घोषणा गरिएका कार्यक्रमको सङ्ख्याले होइन, तिनको कार्यान्वयन र जनताले अनुभव गर्ने परिणामले मापन गर्नुपर्छ।

१०. बीपीको विचारमा फर्कनु भनेको विगतमा फर्कनु होइन :

बीपीको विचार पुनःस्थापित गर्नु भनेको नेपाललाई उहाँकै समयको सामाजिक र आर्थिक अवस्थामा फर्काउनु होइन। उहाँले उठाउनुभएका मूल प्रश्नलाई आजको परिस्थितिअनुसार समाधान गर्नु हो।

बीपीको समयमा प्रजातान्त्रिक अधिकार र निरङ्कुश शासनविरुद्धको सङ्घर्ष प्रमुख विषय थिए। आज लोकतान्त्रिक अधिकारसँगै सुशासन, सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर, आर्थिक अवसर, सामाजिक सुरक्षा र संस्थागत जवाफदेहिताका प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

त्यसैले बीपीको विचारलाई सम्मान गर्ने सही तरिका उहाँको नाम दोहोर्‍याउनु मात्र होइन; उहाँका आदर्शलाई समयअनुकूल नीति र कार्यक्रममार्फत जीवन्त बनाउनु हो । कांग्रेसले आफ्नो विचारको व्यावहारिक अर्थ स्पष्ट गर्न सक्यो भने त्यसले पार्टीलाई मात्र होइन, नेपालको लोकतान्त्रिक बहसलाई पनि समृद्ध बनाउन सक्छ।

निष्कर्ष : कांग्रेसको भविष्य आत्मसमीक्षा र सुधारमा निर्भर छ :

नेपाली कांग्रेसको इतिहास महत्त्वपूर्ण छ। लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा यसको योगदानलाई नेपालको राजनीतिक इतिहासबाट अलग गरेर हेर्न सकिँदैन। तर ऐतिहासिक योगदानले वर्तमानको मूल्याङ्कनबाट उन्मुक्ति दिँदैन।

कुनै पनि राजनीतिक दलको जीवन्तता उसको इतिहासको गौरवमा मात्र होइन, वर्तमानप्रतिको जिम्मेवारी र भविष्यप्रतिको दृष्टिकोणमा निर्भर हुन्छ। कांग्रेसले बीपीको विचारलाई आफ्नो वास्तविक राजनीतिक मार्गदर्शन मान्ने हो भने राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ। पार्टीभित्र लोकतन्त्र बलियो बनाउनुपर्छ। गुटगत स्वार्थभन्दा संस्थागत हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। भ्रष्टाचार र अनियमितताका विषयमा निष्पक्ष जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ। समाजवादलाई जनताको दैनिक जीवनमा देखिने उपलब्धिसँग जोड्नुपर्छ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, पार्टीले जनताको विश्वासलाई आफ्नो राजनीतिक सम्पत्तिका रूपमा होइन, निरन्तर कमाइरहनुपर्ने जिम्मेवारीका रूपमा बुझ्नुपर्छ। कांग्रेसको पुनर्जागरण कुनै एउटा नेताको आगमन, एउटा महाधिवेशन वा एउटा नाराबाट मात्र सम्भव हुँदैन। त्यसका लागि विचारको स्पष्टता, नेतृत्वको इमानदारी, संगठनको लोकतान्त्रिक अभ्यास र जनताको जीवनमा देखिने परिणाम आवश्यक हुन्छन्।

बीपीको विचारलाई आजको समयसँग जोडेर अघि बढ्न सके कांग्रेसले आफ्नो राजनीतिक पहिचानलाई नयाँ अर्थ दिन सक्छ। तर त्यसका लागि विगतको गौरवगानभन्दा वर्तमानको आत्मसमीक्षा र भविष्यको कार्ययोजनालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

अन्ततः कांग्रेसले आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्नुपर्छ—

हामी बीपीको नाम लिइरहेका छौँ, कि बीपीले देखाएको लोकतान्त्रिक र सामाजिक न्यायको बाटोमा हिँडिरहेका छौँ? यस प्रश्नको इमानदार जवाफ खोज्ने र त्यसअनुसार व्यवहार बदल्ने साहस नै कांग्रेसको पुनर्जागरणको पहिलो सर्त हो। किनभने विचारको वास्तविक सम्मान भाषणमा होइन, व्यवहारमा हुन्छ; इतिहासको वास्तविक निरन्तरता स्मरणमा होइन, कार्यान्वयनमा हुन्छ।

                                                        लेखक : शेखर सेढाई

हाल जापान 

[email protected]

लेखक : बीपीको बिचार प्रति प्रतिबद्द एक काङग्रेसी सिपाही हुनु हुन्छ ।